www.paarden.vlaanderen

Jakobskruiskruid

Jakobskruidkruid vormt een enorm gevaar voor paarden, pony's en ezels. Het eten van dit kruid kan voor deze dieren de dood betekenen. Overleven zij een vergiftiging, dan zullen zij nooit volledig herstellen.

Jakobskruiskruid valt erg moeilijk te bestrijden en vermenigvuldigt zich snel. Het is dus erg alarmerend om elke zomer opnieuw te moeten vaststellen dat dit gevaarlijke kruid steeds meer voorkomt. Jakobskruiskruid verovert talloze weiden, natuurgebieden, perceelranden, wegbermen... Sommige staan zelfs overvol.

De gevaren voor de paardensector zijn niet te overzien. In Nederland nam deze problematiek zelfs dramatische proporties aan toen talrijke paarden overleden aan de gevolgen van jakobskruiskruidvergiftiging. Ook in België zijn reeds verschillende paarden gestorven door het eten van deze giftige plant.
Het kruid moet dringend bestreden worden om ernstige gevolgen te vermijden. Helaas gebeurt er op het terrein weinig of niets. Het probleem wordt grondig onderschat. Iedereen die weiden, bermen,... in beheer heeft wordt dan ook opgeroepen om jakobskruiskruid te bestrijden. Enkel indien iedereen een steentje bijdraagt kan de plant teruggedrongen worden. Voeder bovendien nooit hooi dat afkomstig is uit weiden waarop jacobskruiskruid staat en let op als u kruidenmengsels met wilde bloemen gebruikt. Deze bevatten soms jakobskruiskruid, wat eigenlijk totaal onverantwoord is.

Paardenliefhebbers zijn ook natuurliefhebbers, maar de gezondheid - en in dit geval zelfs het leven - van paarden, zou wel moeten voorgaan op maatregelen ter bescherming van de natuur. Vandaar wordt opgeroepen om de nodige voorzorgen te nemen om de verspreiding van het jakobskruiskruid langs bermen en natuurgebieden tegen te gaan. Indien iedereen voor zijn eigen stoep veegt kan het probleem ingedijkt worden.

 

 

Reportage Hippo TV - Departement Landbouw en Visserij

HippoTV heeft voor het Departement Landbouw en Visserij een reportage gemaakt rond giftige planten met de nadruk op Jakobskruiskruid. Je kan ze hier bekijken. 
 


 


In dit dossier

In dit dossier vindt u meer informatie over het herkennen, voorkomen en bestrijden van jakobskruiskruid. Daarnaast bevat het ook een case study van de UGent en een advies van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO).

 

 

 



1. Herkennen van jakobskruiskruid

Jakobskruiskruid (Senecio jacobaea) is een giftige wilde plant met gele bloempjes. Hoewel het natuurlijk voorkomt in onze regio, lijkt jakobskruiskruid de laatste jaren aan een opmars bezig: De plant groeit regelmatig in wegbermen, natuurgebieden, perceelsranden en extensief beheerde weilanden. Het is een pioniersplant die zich snel verspreidt naar verstoorde gronden en open plekken in het gras of de berm.


Hieronder vindt u verschillende foto's van jakobskruiskruid en de zebrarups en de jacobsvlinder die vaak op deze plant voorkomen. Daarnaast werden hier ook afbeeldingen geplaatst van enkele planten die vaak met jakobskruiskruid verward worden: Sint-Janskruid, boerenwormkruid, klein streepzaad, kamille en havikskruid.

 

 

Jakobskruiskruid

 

Bladrozet










Bloem










Groep en enkele plant










Rups en vlinder










 

Sint-Janskruid

 





 

 

Boerenwormkruid

 








Klein streepzaad

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Havikskruid

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



2. Gevaren van jakobskruiskruid

Jakobskruiskruid vormt een ernstig gezondheidsrisico voor paarden. Voor de meeste zoogdieren is deze plant in meer of mindere mate giftig. Enkel geiten en schapen lijken de giftige stoffen (gedeeltelijk) te kunnen verteren. Paarden, pony’s en ezels zijn zeer gevoelig voor de giftige bestanddelen van jakobskruiskruid wat bij herhaaldelijke inname zelfs tot de dood kan lijden.

Alle delen van de plant bevatten giftstoffen maar de hoogste concentratie wordt in de bloemen gevonden.

Een langdurige opname van, zelfs een geringe, dagelijkse hoeveelheid jakobskruiskruid kan de lever van paardachtigen ernstig aantasten, met ziekte en mogelijk sterfte als gevolg. Bij paarden met leverinsufficiëntie of –cirrose wordt steeds eerst aan jakobskruiskruidvergiftiging gedacht als mogelijke oorzaak. Er bestaat geen specifieke therapie en wegens de slechte genezingskansen zijn vooral preventieve maatregelen aangewezen.

Onder normale omstandigheden zullen de paarden het vies smakende (bittere) plantje vermijden. Indien er voldoende gras beschikbaar is, raken ze het jakobskruiskruid dus meestal niet aan.  Als de plant verdroogt (in tijden van droogte of na het maaien), verdwijnt echter de bitterheid en wordt het wel gegeten. Bij verdroging verliest jacobskruiskruid daarenboven niets aan giftigheid en worden de giftige bestanddelen dus nog steeds door de dieren opgenomen.
Met jakobskruiskruid in hooiweiden is dus voorzichtigheid geboden. In hooi of voordroog blijft de plant giftig en wordt deze niet herkend door de paarden. Het is bijgevolg erg belangrijk om de plant uit hooi of kuilvoer te weren. Bij het eten van deze ruwvoeders hebben de paarden veel minder de kans om hun voedsel te selecteren zodat het risico op intoxicaties dan nog aanzienlijk hoger ligt dan bij gewone weidegang.

Indien u twijfelt over de aanwezigheid van giftige stoffen in uw hooi of voordroog, doet u er goed aan uw ruwvoer te laten onderzoeken. Wenst u hier meer informatie over, dan kan u onderstaande folder doornemen:

 

 

Folder omtrent onderzoek van ruwvoeder op giftige planten:  Lees online   of   Download

 

 



3. Voorkomen en bestrijden van jakobskruiskruid

Handmatig verwijderen, regelmatig maaien, natuurlijke vijanden

U kan jakobskruiskruid bestrijden door de plant handmatig te verwijderen (met wortels) of herhaaldelijk te maaien (voor de zaadzetting). U treedt daarnaast best preventief op door de weide regelmatig te maaien en te bemesten zodat er een grastapijt met goed gesloten zoden ontstaat waarin jakobskruiskruid geen kans tot kieming krijgt. Ook de natuurlijke vijanden van de plant, waaronder de rupsen van de mooie jacobsvlinder, worden op sommige plaatsen gebruikt om de plant te bestrijden.
Jakobskruiskruid komt regelmatig voor op wegbermen, in natuurgebieden, … en verspreidt zich via daar verder. Chemische bestrijding is hier in principe niet toegelaten. Plaatselijk regelmatig kort maaien en bloei vermijden helpt verspreiding in aanpalende graas- en hooiweiden te voorkomen.
 

Scheikundige bestrijding van jakobskruiskruid

Herbiciden zijn ook effectief/behulpzaam  in de bestrijding, vooral in het vroege stadium (rosette stadium). Door de planten eerst te scheikundig te behandelen voordat u ze maait, bestrijdt u de onkruiden tot in de wortel, waardoor er achteraf bijna geen nieuwe planten meer boven komen. Indien u uitsluitend zou maaien, sterft de plant immers niet af maar groeit deze gewoon opnieuw uit.

Let op: na bestrijding, blijft het dode onkruid nog altijd giftig. Vooraleer je de paarden of andere dieren opnieuw in de weide laat, moet u dus zeker zijn dat al de planten volledig vergaan zijn of maait u een week na het bestrijden alle dode jacobskruiskruidplanten af alvorens ze te verbranden.

Bloeiende planten zijn veel moeilijker te bestrijden met onkruidbestrijdingsmiddelen dan actief groeiende onkruiden. Daarom wordt steeds geadviseerd om planten in bloei eerst te maaien en te vernietigen. Als ze dan achteraf opnieuw in groei komen (ongeveer 10 cm groot), kan u wel met succes een bestrijdingsmiddel gebruiken.

Voor advies over de te gebruiken onkruidbestrijdingsmiddelen kan u terecht bij de leveranciers in uw buurt. Er bestaan middelen met een zeer goede werking op jacobskruiskruid.

Let op: Respecteer stipt de gebruiksaanwijzingen. Eén bepaald product met de actieve stof Aminopyralid, mag enkel toegepast worden op permanente graasweiden – niet bestemd om gemaaid te worden – die niet aansluiten op de stallen. De actieve stof Aminopyralid kan gedurende enkele maanden een residu nalaten in gras en onkruiden. Het residu is echter volledig onschadelijk voor paarden of andere dieren die grazen van weides behandeld met dit product. Belangrijk is wel dat de wachttermijn na de behandeling gerespecteerd wordt vooraleer de dieren opnieuw in de weides te laten. Aangezien Aminopyralid niet wordt afgebroken in een zuurstofarm milieu, bevat de mest van dieren, die gegraasd hebben op een met dit product behandeld weiland, mogelijk nog residu’s van de stof. Deze mest kan dan fytotoxiciteit veroorzaken bij gebruik op/vóór de teelt van andere gewassen zoals groenten, aardappelen, sierplanten, ... .  Daarom geldt de beperking van het gebruik van dit product op permanente graasweiden – niet bestemd om gemaaid te worden – die niet aansluiten op de stallen.
Er bestaat dus geen enkel risico voor de gezondheid van de dieren zelf, indien het middel toegepast wordt conform de gebruiksaanwijzing. Als het gras toch gemaaid wordt om te voederen of indien de weides aansluiten op de stallen, zijn er andere producten aangewezen. Dit geeft een iets zwakker resultaat, maar de uitkomst is nog altijd bevredigend. Ook voor die producten dient de wachttermijn na de behandeling gerespecteerd te worden alvorens de dieren opnieuw in de weide kunnen.

Let op: Respecteer ook steeds de maatregelen van natuurbescherming, o.a. wat betreft het gebruik van scheikundige middelen



4. Bevraging bij maneges en pensionstalhouders

 

 

Het Vlaams Paardenloket bevroeg 53 Vlaamse manege- en pensionstalhouders over de problematiek rond jakobskruiskruid. Al deze uitbaters hadden weiland ter beschikking voor de paarden op hun bedrijf. Meer dan de helft van hen was gevestigd in Antwerpen (28,9%) of Oost-Vlaanderen (25%).

 

 

 

 










De studie bracht aan het licht dat manege- en pensionstalhouders in Vlaanderen de plant wel degelijk kennen. Toch verklaarden drie uitbaters dat ze er nog nooit van gehoord hadden. Gezien het gevaar dat jakobskruiskruid voor paarden kan betekenen, is dit toch wel een probleem.

54% van de uitbaters beschouwt de aanwezigheid van jakobskruiskruid in de streek waar ze gevestigd zijn als een probleem. 18% maakt zich zelfs grote zorgen. Toch vindt 38% van de manege- en pensionstalhouders het jakobskruiskruid in hun streek niet problematisch. In Limburg en Oost-Vlaanderen ziet men de aanwezigheid van jakobskruiskruid in de omgeving problematischer dan in de andere provincies.  

Maar liefst 41% van de ondervraagden komt jakobskruiskruid tegen op hun weiden. Gelukkig slaagt 70,4% van hen erin om de plant redelijk tot zeer goed te bestrijden. Voor bijna 16% van de manege- en pensionstaluitbaters is de strijd tegen jakobskruiskruid een moeilijke opdracht. De grootste bekommernissen voor de bevraagden zijn de wegbermen en natuurgebieden waar deze plant welig tiert alsook de algemene opmars van de plant. 

 



5. Case Study omtrent jakobskruiskruid (UGent )

In 2005 publiceerde de UGent een case study in het Vlaams Diergeneeskundig Tijdschrift rond jakobskruiskruidvergiftiging bij paarden. Hierin worden vijf paarden beschreven die stierven aan de gevolgen van een dergelijke vergiftiging.

De case study toont aan dat de gevolgen van een jakobskruiskruidvergiftiging zeer moeilijk te behandelen zijn en het dus absoluut noodzakelijk is om preventieve maatregelen te nemen. Dit betekent dat absoluut vermeden moet worden dat de plant enerzijds in weiden en anderszijds in hooi of voordroog terecht komt.

 

 

Case study: Jakobskruiskruidvergiftiging bij paarden | UGent (Engelstalig):  
Lees online   of   Download

 

 



6. Advies van het INBO rond jakobskruiskruid

Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) krijgt regelmatig vragen van verontruste burgers over de gevaren van jakobskruiskruid. Daarnaast werden er ook al parlementaire vragen rond gesteld. Daarom publiceerde het INBO een uitgebreid advies in verband met deze problematiek met toelichtingen rond gevaren, verspreiding en voorlichting.
Het volledige advies vindt u hieronder.

 

 

Advies: Jakobskruiskruid | INBO:   Lees online   of   Download

 

 



7. Meer info rond jakobskruiskruid

Indien u meer wenst te weten over jakobskruidkruid, kan u een kijkje nemen op onderstaande links.

 

Onafhankelijke websites

In Nederland werden twee onafhankelijke websites ontwikkeld rond jakobskruiskruid. Hierop vindt u meer algemene informatie en foto's vinden.

 

Heeft u zelf problemen met jakobskruiskruid? Laat het ons weten. Aarzel ook niet om ons te contacteren voor meer informatie.